Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

Hambal – Yusif İdrisin hekayəsi
757
17 May 2018, 14:05
 Misir yazıçısı Yusif İdris 19 may 1927-ci ildə Misirin Əş-Şərqiyə vilayətinin əl-Beyrum kəndində dünyaya göz açıb. 1951-ci ildə Qahirə Universitetinin tibb fakültəsini bitirib ən qədim Qahirə xəstəxanası olan Kəsr əl-Əynidə həkim, daha sonra Qahirə bələdiyyəsində müfəttiş işləyib. 1959-cu ildən jurnalistika fəaliyyətinə başlayıb, əvvəl "Əl-Qumriyyə", sonrasa "Əl-Əhram" qəzetlərində çalışıb. Tələbəlik illərindən hekayələr yazsa da, ilk hekayələr toplusu – "Ən ucuz gecələr" 1954-ci ildə çap olunub. Novella ustası hesab olunan Yusuf İdrisin on hekayə toplusu, bir neçə povesti, "Ağappaq" romanı (1959) və yeddi pyesi çap olunub. Yazıçı 1 avqust 1991-ci ildə dünyasını dəyişib.
 
 
 
 Yükdaşıyan
 
 İstəyirsiniz inanın, istəyirsiniz inanmayın. Düzünü desəm, sizin inanıb-inanmamağınız məni bir o qədər də narahat etmir. O taxtı görməyim, o adamla danışmağım mənim üçün yetərlidir. Bu, möcüzə kimi görünmüşdü. Bir qorxulu yuxu kimi, kabus kimi ən təəccüblüsü isə bu idi ki, o adam da, onun yükü də nə Opera meydanında, nə əl-Qumhuriyə küçəsində, nə bütün Qahirədə, nə də elə bütün dünyanın özündə heç kimin diqqətini cəlb eləmədi.
 Bu taxta baxanda adama elə gəlirdi ki, o hansısa nağıldan çıxıb gəlib, ya da ki hansısa təntənəli bir bayramdan, şadyanalıqdan ötrü xüsusilə hazırlanıb. Ayaqları iri sütunlu böyük ev kimiydi. Pələng dərisiylə örtülü otaracağı, ipəyə bürünmüş qoltuqluqları vardı. Baxanda adamın könlündən heç olmasa bir anlıq da olsa, onda oturmaq keçir. Ən təəccüblüsü və qəribəsi isə, onun elə bil canlı olmasıydı. Sanki kəcavədir və zəvvarların kütləvi yerişi kimi hərəkət edir. Hər halda məndə belə bir təəssürat yarandı: taxt ürəkdə titrəyiş və qarışıqlıq yarada-yarada hərəkət edir, üzürdü. Bu cür hiss Allahın qarşısında dayananda olurdu adamda – istəyirdin ki, müqəddəs qurbangahın qarşısında olduğu kimi dizlərinin üstünə yıxılıb ona təzim edəsən.
 Amma birdən mən böyük, günəşin şəfəqlərinin altında par-par yanan dörd ayağın arasında bir dənə də nazik, az qala, görünməyən, bu gözəl və dəbdəbəli bir taxta uyğun gəlməyən daha bir ayaq da gördüm. Bu adam idi – arıq, əldən düşmüş və tər-qan içində olan bir adam.
 İnanın! Allaha and içirəm ki, bu həqiqətdir! Mən yalan danışmıram, özümdən uydurmuram! Sadəcə, öz gözlərimlə gördüyümü sizə danışıram...
 Bu cür zəif, taqətsiz, əldən düşmüş bir adamın, demək olar ki, çəkisi bir tondan yuxarı olan taxtı necə daşıdığını anlaya bilmirdim. Bu barədə hələ düşünmək lazımdır! Bəlkə, burda hansısa sirr gizlənirdi? Amma yox, diqqətlə o yan-bu yanına baxanda heç bir sirrin olmadığına əmin oldum. Həqiqətən də, bu adam, heç kimin köməyi olmadan taxtı apara bilirdi.
 Amma ən anlaşılmazı və dəhşətlisi bunun yoldan ötənlərdə heç bir təəccüb doğurmaması idi. Onlardan heç biri ayaq saxlayıb hamının gözünün qabağında baş verənlərə zərrə qədər də olsun maraq göstərmirdi. İnsan izdihamının ortasında dayanaraq yoldan ötənlərə baxıb gözləyirdim: bəlkə, heç olmasa kimsə təəccübündən qaşını qaldırar, kimsə ağzını marçıldadar. Buna bənzər heç nə olmadı! Özümü pis hiss etməyə başladım...   Düşüncələrdən ayrılanda bir də baxdım ki, taxtı daşıyan adam mənim bir-iki addımlığımdadır artıq. Yükdaşıyanın xeyirxah, mehriban, çoxsaylı qırışlardan kəsik-kəsik olan üzünü açıq-aydın görsəm də, yaşını heç cür təyin edə bilmədim. O, demək olar ki, lüt idi. Bircə ombasının üstündə parçadan örtük yellənirdi. Bütünlükdə bu adamın obrazı o qədər qeyri-adi görünürdü ki, elə bil qədim dünya tarixi kitabının səhifələrindən düşüb, ya da ki arxeoloji qazıntılar zamanı əsrlərin qaranlığından dartıb çıxarıblar.
 Birdən o mənə müraciət etdi. Sözlərində, hətta deyərdim ki, səsində yazıq, balaca adamın alçalması hiss olunurdu:
 – Oğlum, Allah valideynlərini qorusun! Zəhmət olmasa de görüm, mənim sahibim cənab Ptah Ranı buralarda görməmisən ki?
 Bu nədi? Ərəb dilində səslənən heroqlif yazılar, yoxsa heroqliflərə tərcümə olunmuş ərəb dilidir? Yəni, doğrudanmı, bu adam qədim misirlilərin birbaşa törəməsidir?!
 – Demək istəyirsən ki, sən qədim misirlisən?
 – Bəyəm qədim və indiki misirlilər var? Mən, sadəcə, misirliyəm...
 – Bəs bu taxt nədir belə?
 – Mən öz ağam Ptah Ranı axtarıram. O, mənə taxt gətirməyi əmr edib. Mən tamam gücdən düşmüşəm, amma ağamı heç cür tapa bilmirəm.
 – Çoxdan bunu daşıyırsan?
 – Bəli, lap çoxdan! Mən vaxtı da itirmişəm...
 – Bəlkə, bir ildir?
 – Bir il nədir ki, oğlum?! Ondansa bir neçə min il desənə...
 – Min nə?
 – ... İl...
 – Bəlkə, deyəsən ki, firon və piramidalar dövründən?
 – Yox, nə danışırsan?! Nilin vaxtlarından!
 – Necə yəni Nilin vaxtlarından?
 – Ta o gündən ki, Nili Nil adlandırdılar və paytaxtı dağlardan onun sahillərinə köçürdülər. Elə vaxtlar da Ptah Ra mənə demişdi: "Ey, yükdaşıyan, götür bu taxtı və apar!" Mən də apardım... Və o vaxtdan hər yerdə ağamı axtarıram, amma heç yerdə tapa bilmirəm.
 
 
 
 Mənim daha təəccüblənməyə nə gücüm, nə də həvəsim qalmışdı. Axı əgər bir adam bu ağırlığında yükü qaldıra bilibsə, deməli, yəqin ki, onu minilliklər boyu daşıya da bilərdi. Burda təəccüblü və ya etiraz ediləsi nə var ki? Mənə ancaq bircə sual əzab verirdi:
 – Bəs əgər birdən ağanı tapa bilməsən, bu yazıq taxtı elə daşıya-daşıya qalacaqsan?
 – Neyləmək olar? Mən axı yükdaşıyanam və ağamın istəyini yerinə yetirirəm. Mənə əmr olunub. Əmrə tabe olmamağasa ixtiyarım yoxdur.
 Hə, belə yerdə nə deyəsən? Nə cavab verəsən? Və mən onu acıqlandırmaq istədim:
 – Gəl sən at bu taxtı. Axı sən əziyyət çəkmisən, yorulmusan. Sındır onu, od vur yandır. Axı bu taxt insanların ona xidmət etməsi üçün yox, onun insanlara xidmət etməsi üçün düzəldilib.
 – Nə danışırsan? Mən onu necə atım? Mən mütləq aparmalıyam. Axı mənim çörəyim ondan çıxır.
 – Axı sən yorğunluqdan ölürsən, belin də qırılacaq indi! Sən gərək bu yükü özündən çoxdan ataydın. At bu taxtı!
 – Sən yükdaşıyan deyilsən və ona görə də başa düşmürsən. Mən taxta başımla cavabdehəm və mən ağamın əmrlərinə mütləq əməl etməliyəm.
 – Yaxşı, bəs nə vaxta kimi onu axtarmaq niyyətindəsən?
 – Ptah Radan əmr alana qədər.
 – Amma, o, yəqin ki, lap çoxdan ölüb.
 – O zaman əmrini ötürdüyü davamçısı və ya vərəsəsini tapmalıyam.
 – Yaxşı. Onda mən sənə əmr edirəm – çıxart bu taxtı çiyinlərindən!
 – Əmrinizə müntəzirəm. Bircə de görüm, sən ağam Ptah Ranın qohumusan?
 – Təəssüf ki, xeyir.
 – Bəlkə, onda o sənə əmrini deyib?
 – Xeyir.
 – Belə olan halda bağışla, mən getməliyəm...
 
 

 
 Həmin adam çevrilib addımlamağa başladı. Məni əsəb və acıq boğurdu. Qışqırdım, dayanmağını əmr etdim: oturacağa sərlövhə və ya yazı kimi nəyinsə bərkidildiyini gördüm. Bu, üstündə qədim, çox qədim yazı olan ceyran dərisiymiş. Və mən çox çətinliklə onu oxuya bildim:
 "Ey taxtı daşıyan adam, sən həddindən artıq çox əziyyət çəkmisən həyatında. Və indi elə bir vaxt gəldi ki, tayı-bərabəri olmayan bu taxt artıq sənə xidmət göstərməlidir. Bundan sonra o sənindir. Götür onu, apar evinə. Evinin ən yaxşı, ən gözəl guşəsinə qoy. Sən onun üstündə ürəyin istəyən qədər oturub dincələ bilərsən. Sənin ölümündən sonra isə o, sənin uşaqlarına qalacaq".
 Hörmətli yükdaşıyan, cənab Ptaha Ranın əmri bu cür olub! Ədalətli əmrdir! Və bu əmri ağan taxtı sənə təqdim edəndə verib. Əmr imza və kartuşla təsdiqlənmişdi. Sevincdən boğula-boğula mən bu xəbəri yükdaşıyana çatdırdım. Onu gördüyüm, tarixçəsini bildiyim andan mən də özümü minilliklər boyu ağır taxt gəzdirən yükdaşıyan kimi hiss etdim, hətta belimdə ağrılarını da duydum. İndiysə artıq intizarında olduğum azadlığın sevincini yaşayırdım.
 Bu adam başını aşağı salıb məni dinləyirdi və dinlədikcə üzünün bircə dənə də olsun əzələsi tərpənmirdi – o, səbirlə mənim danışıb qurtarmağımı gözləyirdi. Mənsə elə bilirdim ki, o sevincindən göylərə uçacaq! Qətiyyən belə bir şey olmadı.
 – Əmr sənin başının üstündədir! Bax, burdadır! Və lap çoxdan yazılıb!
 – Axı mən oxuya bilmirəm!
 – Mən ki səninçün onu oxudum!
 – Mən ancaq o adama inanaram ki, əmr onun özündə olsun. Səndə əmr var?
 Və mən ona daha cavab vermədim. O isə deyinə-deyinə arxasına mənə çevirdi:
 – Bu adamlar da ki... elə ağırdı, bu günə şəhərin o biri başına ancaq gedib çata bilirəm...
 Mən dayanıb onu müşahidə edirdim. Taxt yenə insanların başları üstündən asta və tənəli surətdə üzdü. Və adama elə gəlirdi ki, o özü-özünə hərəkət edir. Həmin adam yenidən onun beşinci nazik ayağına çevrildi. O taxtı ancaq o "ayaq" daşımaq gücündəydi.
 Mən dayanıb yükdaşıyanın necə uzaqlaşdığını, ağır-ağır nəfəs aldığını və tər içində batdığını müşahidə edirdim. Özümü itirib dayanmışdım, bilmirdim nə edim. Bəlkə, qaçım çatım ona, hirsimdən-hikkəmdən öldürüm?! Ya da, bəlkə, zorla çiyinlərindən bu taxtı çıxarıb onu dincəlməyə məcbur edim?! Heç bilmirəm ki, ona acığım tutsun, yoxsa yazığım gəlsin. Yoxsa ki, söz demək hüququm olmadığıma görə özümün özümə qəzəbim tutsun?..

   Tərcümə edən: Xanım Aydın