Biz imzaları yox, əsərləri dərc edirik...

Bilsəydim, ayrılıqdır... – Sara İbrahimin hekayəsi
1403
03 Aprel 2020, 11:35
  Artkaspi.az saytı Sara İbrahimin hekayəsini təqdim edir:

  Cəmil mənim uşaqlıq dostum idi. Məndən iki yaş böyük olan Cəmillə həm də  qohum idik. Cəmilin Asim adlı qardaşıyla yaşıd olsaq da, onunla sözümüz, xasiyyətimiz bir o qədər də düz gəlməzdi.
  Cəmilgil ailədə beş uşaq idilər. Özündən başqa üç qardaşı və bacısına anası Gülgəz xala baxırdı.  Cəmilin atası Yavər əmi uşaqları hələ çox balaca olanda faciəli şəkildə dünyasını dəyişmişdi.
    Arıq, uca boylu, sarışın bir adam olan Yavər əmi ailəcanlıydı. Təkcə qohumlar deyil, bütün kənd camaatı onun xətrini istəyirdi. Yavər əmi elektrik işlərini yaxşı bacardığından, hamının ona işi düşərdi, o da heç kimdən köməyini əsirgəməzdi.
   Bir dəfə güclü külək əsəndə kəndin işıqları söndü. Yavər əmi xarab olan naqili düzəltmək üçün  elektrik dirəyinə çıxmalı oldu. Amma o həmin gün çıxdığı elektrik dirəyindən özü düşə bilmədi. Yüksək gərginlikli  elektrik xəttinə toxunduğuna görə cərəyan vurmuşdu. Yavər əmi beş uşağı Gülgəz xalanın ümidinə qoyub dünyadan köçdü.
    Gülgəz xala uşaqlarını təkbaşına, əziyyətlə böyüdürdü. Uşaqları çox balaca olduğundan, hər işin dalınca özü getməli olurdu. Gülgəz xalanın  qonşu kənddə yaşayan qardaşları ağır işlərdə ona kömək edirdilər.
      Cəmil uşaqlıqdan at həvəskarıydı. Dayısının atını bir dəfə görmək üçün hər gün bizim kəndlə arasında  bir xeyli məsafə  olan qonşu kənddə yaşayan dayısıgilə  gedərdi. Cəmilin atlara olan sevgisini görən dayısı  Səməd öz atının balası bir yaşına çatanda onu Cəmilə bağışladı. Cəmilin uçmağa qanadı çatmırdı. O, atın başına pərvanə kimi dolanır, onun otunu, suyunu heç kimə etibar eləmirdi. Cəmilin atı çox yaraşıqlıydı. Dayçanın yalından, quyruğundan başqa hər yeri ağappaq idi, bir də gözləri qapqaraydı.
    Cəmilin at sevgisi mənə də sirayət etmişdi. İlk günlər dayçaya yaxınlaşmağa ürək eləməsəm də, bir müddətdən sonra ona öyrəşdim. Məni harda itirsəydin, Cəmilgildə tapardın. Atın axurunu otla doldurmaqda, yerini təmizləməkdə Cəmilə kömək etməyə çalışırdım.
   Gülgəz xala  bizə hərdən  zarafatla  deyirdi:
– Ata başınız o qədər qarışır ki, daha  evə də gəlmirsiniz, sizi yemək yeməyə də güclə gətirirəm .Yorğan- döşəyinizi gətirib yerinizi dayçanın yanında salacağam.
Cəmildən atına hansı adı qoyacağını soruşanda bir az fikirləşib:
– Qoy adı Qaragöz olsun, gözləri qapqaradı, – dedi.
Cəmil hərdən zarafatla:
– Mənim bir qardaşım da Qaragözdü, onu özümdən çox istəyirəm. Bir az da böyüsün, kənddə onu keçən at olmayacaq, – deyib atın yalını, boynunu sığallayıb gözlərindən öpərdi.
O, hər dəfə atın gözlərindən öpəndə  deyərdim:
– Cəmil, gözlərindən öpmə, nənəm deyir ki, gözdən öpməzlər, ayrılıqdı. Cəmil gözünü atından ayırmayaraq:
– Sən qorxma, bizi heç kim ayıra bilməz, – deyə yaşlı kişilərə xas təmkinlə cavab verərdi.
 
Novruz bayramı ərəfəsiydi. Bütün evlərdə bayram hazırlıqları görülürdü. Anam bayram üçün aldıqlarını: qoz – fındığı, kişmişi torbalara doldurur, yerbəyer edirdi. Anam kişmişi torbaya yığdığını görəndə Cəmilin dünən ovcunu kişmişlə doldurub Qaragözə yedirtdiyini xatırladım. Anam işini qurtarıb çölə çıxan kimi kişmiş torbasını götürüb Cəmilgilə qaçdım.
  Üstünə mürəbbə çəkilmiş çörəyi iştahla dişlərinə çəkən Cəmilə kişmiş  torbasını göstərdim. Cəmil ağzındakı loxmanı tələsik çeynəyib uddu:
– Ay sağ ol, Qaragöz kişmişi xoşlayır, gedək bayram payını verək, – deyib  torbanı məndən aldı.
 Cəmilin ovcunda tutub Qaragözə doğru uzatdığı kişmişləri onun dodaqlarıyla götürüb dilinin üstünə ötürərək yeməsinə maraqla tamaşa edirdim. Qaragözə  kişmiş gətirdiyimə görə Cəmilin yanında qürrələnirdim.
 Cəmil torbadakı sonuncu kişmişləri dayçanın ağzına tərəf uzadıb çiyninin üstündən mənə baxdı:
– Qaragöz böyüsün, sənə də at sürməyi, çapmağı öyrədəcəyəm, – deyə  vəd elədi.
Anam kişmiş oğurluğumdan xəbər tutanda aldığım  bir- iki oxlov cəzası da mənim bayram "payım” oldu.
 
  Qaragöz böyüdükcə daha da gözəlləşirdi. Onun bu yay iki yaşı tamam olacaqdı. Cəmil atına yaxşı qulluq elədiyindən, qara yalı, ağ tüklü bədəni açıq havada, günəşin altında  bərq vururdu. Qaragöz böyüdüyündən, daha ona minmək olardı. Cəmil Səməd dayının köməyilə atı miniyə öyrətmişdi.
    Bizim evlərin arxasından yan-yana beş böyük arx keçirdi. Cəmil hər gün atını arxa sulamağa aparırdı. Bəzən atı arxın dayaz yerinə salıb onu çimizdirirdik. Cəmil atın yüyənindən tutub saxlayır, mən özümlə götürdüyüm qabı suyla doldurub atın belinə, boynuna tökürdüm. Qaragöz birinci dəfə suyu bədəninə tökəndə diksinib dartınsa da, sonra suya öyrəşir, çimmək ona ləzzət edirdi.
     Arxların kənarı boş çöllük olduğundan, atı çapmaq rahat idi. Cəmil at sürməyi əməlli-başlı öyrənmişdi. Qaragöz arxın kənarındakı çöllükdə dördnala çapanda, kəndin özü yaşda olan uşaqları ona həsəd aparırdılar.
   Cəmil mənə verdiyi vədinə əməl elədi, mənə ata minib sürməyi öyrətdi. Bir neçə dəfə Cəmilin ağ atını çapmaq mənə də nəsib oldu.
    
 Cəmilin dayıları maldarlıqla məşğul olurdular. Hər il yayın əvvəlindən yaylaqlara köçər, bir də payızın sonunda  kəndə qayıdardılar. Onlar Gülgəz xalanın heyvanlarını da özlərinkiylə birlikdə yaylaqda saxlayardılar. Payızda kəndə qayıdanda saxladıqları heyvanların yununu, yavanlığını gətirib Gülgəz xalaya verərdilər. Bəzən Cəmili, ya da qardaşlarından birini özləriylə yaylağa aparardılar. Biz də yaylağa getdiyimizdən, bir neçə il onlarla qonşuluğumuz olmuşdu.
 
   Həmin il yay çox isti keçirdi. May ayının sonundan  başlayan isti hava iyun ayının əvvəllərindən də özünü göstərməyə başladı. İmkanı olanlar bizim kənddən çox da uzaq olmayan sərin yaylaqlara köçürdülər. Atam  havaların isti keçdiyini görüb, bizi də yaylağa aparmağa qərar verdi.
      Biz yükümüzü maşına yığıb həyətdən çıxmağa hazırlaşırdıq.
   Gülgəz xala bir  əlində yekə bir boxça, o biri əliylə Cəmilin əlindən tutaraq  özünü artıq yola çıxmaqda olan maşınımıza çatdırdı. O, maşının kabinəsində oturan atama:
– Gözlərinin qadasını alım, Ziya, Cəmil də sizinlə getsin. Qardaşlarımla danışmışam, onlarda qalacaq, neçə vaxtdı "Qaragözün yanına gedim” deyib durur.
Cəmilin dayıları bu il onların heyvanlarını yaylağa aparanda Qaragözü də aparmışdılar. Gülgəz xala uşaqlarını əvvəllər qardaşlarıyla bir neçə dəfə yaylağa göndərsə də, əri öləndən sonra buna ürək eləmirdi: "gözümün qabağında olsunlar, qardaşlarım nə qədər yaxşı baxsalar da, nigaran qalıram. Burda əlim işə-gücə də yatmır” deyirdi. 

  Dostum atının yanına getmək üçün əlindən gələni etmişdi, kim bilir, anasına nə qədər dil töküb yalvarmışdı.
   Gülgəz xala çiyninə sürüşüb düşən yaylığının ucuyla istidə tələsik gəldiyindən tər axan üzünü silə-silə atamdan cavab gözləyirdi.
    Mən yük maşınının lap qabağında, yorğan-döşək yığılıb möhkəm bağlanmış, "fərməş” deyilən iri bağlamanın  üstündə oturub yerimi rahatlamışdım. Cəmil nigaran baxışlarıyla gah atama, gah da cavab gözləyən anasına baxırdı. Həyəcandan yerində dayana bilmirdi, ayağının birini götürüb, o birini qoyurdu. Bir xasiyyəti vardı: həyəcanlananda gözlərini  tez – tez qırpırdı; indi də uzun kirpikləri dayanmadan yanağını döyəcləyirdi.
    Atam Gülgəz xalanın uşaqlarının dayılarıyla yaylağa getmələrinə həmişə narazı olardı. "ana harda, uşaq da orda”, – deyərdi.
    Mən Cəmilin bizimlə getməyini çox istəyirdim. Atamın yanında çox vaxt səsim çıxmazdı, indi özümü saxlaya bilmədim:
– Ay ata, nolar, qoy Cəmil də bizimlə getsin, anam ona da baxar.
Atam Gülgəz xalanın əlindəki boxçaya, yazıq – yazıq boynunu büküb dayanmış Cəmilə baxıb:
– Yaxşı, getsin. Hava istidi, on beş-iyirmi gün qalıb gələr, – dedi.
Atam axırıncı sözünü deyib qurtarmamış, Cəmil quş çevikliyiylə özünü maşının üstünə atıb, yanımda özünə yer elədi.
   Gülgəz xala atama dua – səna elədi, nəmərən gözləriylə bizi yola saldı.
Maşınımız kənddən uzaqlaşıb dağlara yaxınlaşdıqca, biz aranın yandırıcı istisindən sonra yaylağın buz kimi havasını ləzzətlə ciyərlərimizə çəkir, zarafat edib  gülürdük. Hamıdan çox sevinən Cəmil idi. O, Qaragözün yanına çatmağa tələsirdi. "Məni görəndə tanıyacaq, sevinəcək” deyə şadlığından özünə yer tapmırdı.
  Axşamtərəfi yaylağa çatdıq. Dağın döşündə sırayla düzülmüş alaçıqlar yağışdan sonra çıxmış göbələyə oxşayırdılar. Bizim çadır qurduğumuz bu oba çox gözəl bir yerdə, hər addımda buz kimi bulaqları, çiçəkli düzləri olan yaşıl dağların qoynunda salınmışdı. Başı qarlı dağ silsiləsi sanki bu obanı qoruyan qala divarlarıydı.
      Biz obaya çatıb yükümüzü yurd yerinə daşıyırdıq. Cəmil boxçasını bizim yanımıza atdı. Obadan aşağıdakı dərədən axan çayı keçib, yamacda hörüklənib otlayan  Qaragözün yanına qaçdı. Biz onunla mərc gəlmişdik. Mən atının onu tanımayacağını, o isə inadla bunun əksini söyləyirdi. Onların necə görüşəcəyini öz gözlərimlə görmək istəyirdim. Anamın arxamca çığırmağına məhəl qoymayıb, Cəmilin ardınca mən də atın hörükləndiyi yerə tərəf götürüldüm. Ayaqlarımı alabəzək daşların üstünə qoya-qoya dərədən axan çayı keçib, atın yanına çatmaqda olan  Cəmili haqladım.
       Qaragöz Cəmilin hənirtisini uzaqdan duymuşdu,başını otluqdan qaldırıb biz tərəfə baxır,tez- tez fınxırırdı.Fınxırdıqca qapqara yalı gözlərinin üstünə tökülürdü.
   Cəmil  ona çatıb boynunu qucaqladı, yalını tumarladıqca Qaragöz çoxdan görmədiyi dostuyla görüşürmüş kimi üzünü Cəmilin qoluna sürtürdü.
     Azca kənarda dayanıb onların görüşməyinə tamaşa edirdim. Mərci uduzmuşdum. Cəmil görünür, dostunu yaxşı tanıyırdı.
   Cəmil bir gecə bizdə qaldı, səhəri gün Səməd dayı bizə gəlib onu özüylə apardı. Onların çadırları bizimkindən bir qədər aralıdaydı.
  O vaxt Cəmilin on dörd, mənimsə on iki yaşım vardı. O, bizə – obanın uşaqlarına  qoşulmurdu, vaxtını daha çox Qaragözlə keçirirdi. Çobanlara qoşulub onlarla dağlara qalxardı. Çobanlar  sürülərini uzaqdakı otlaqlara atlarla aparardılar. Cəmil də öz atını minib onlara qoşulurdu. Uzağa getməyəndə onun atı həmişə çəməndə hörüklənirdi. Axşamçağı atı örüşdən özü gətirirdi. Atın boynuna bağlanmış uzun ipi əlinə dolayıb arxasınca çəkirdi.
    Mən də bir neçə dəfə onunla Qaragözü gətirməyə getmişdim. Cəmil nədənsə, mənim onunla getməyimə razı olmurdu. Hər dəfə onunla getmək istədiyimi deyəndə:
– Gecdi, axşam düşür, sən getmə. Mən atı tez götürüb qayıdıram, – deyirdi.
 
  Bir dəfə məndən bir az uzaqlaşandan sonra Cəmilin  dalınca atın bağlandığı çəmənliyə tərəf getdim. Onu görəndə məni niyə özüylə aparmaq istəmədiyini indi başa düşdüm. Atın uzun ipini öz belinə bağlamışdı, at getdikcə  dalınca onu da  çəkib aparırdı. Cəmil otların üstündə sürüşməkdən ləzzət alırdı.
   Məni görəndə özünü itirdi, tez belindəki ipi açıb əlinə yığdı, atı ardınca çəkərək:
– Heç kimə demə, yaxşı? Birinci dəfədi ki, belə edirəm, bir də etməyəcəyəm, atamın qəbrinə and içirəm!
Gördüklərimdən çox qorxmuşdum. Cəmilin biləyinə doladığı ipə qorxa-qorxa baxıb təlaşla:
– Bu çox qorxuludu, Cəmil, ip dolaşar, aça bilməzsən, – dedim.
 
O, məni inandırmağa çalışıb yenə  and içdi:
– Anamın canı üçün, bir də eləməyəcəyəm, söz verirəm. Sən də söz ver ki, burda gördüklərini heç kimə deməyəcəksən.
Cəmilə bu barədə heç kimə danışmayacağıma  söz verdim, onun and-amanına da inandım.
Yaylaqdan arana qayıtmağımıza sayılı günlər qalmışdı. Obada alaçıqların sayı getdikcə azalırdı. Atam bir həftədən sonra  gəlib bizi də arana aparacaqdı.
Obanın özüm yaşda olan uşaqlarıyla gün əyilənə qədər obadan bir xeyli aralıdakı dağda  çiçək yığdıq, gəzdik. Qayıdanda yolumuzun üstündəki təpədə qurumuş ardıc ağaclarını odlayıb çırtıltıyla yanmağına ləzzətlə tamaşa edirdik.
   Cəmil gözə dəymirdi, yəqin Qaragözün dalınca getmişdi. Birdən uşaqlardan biri:
– Ora baxın, Cəmilin atı! Görəsən, niyə belə bərk qaçır, yəhəri də belində yoxdu, kim qovur onu?
Biz dayandığımız təpənin qarşısında sıldırım qayalıqlar, dərələr vardı. At təxminən yüz metr aralıdan sürətlə bizə tərəf gəlirdi. O, deyəsən, nədənsə ürküb qaçırdı. Bizə yaxınlaşdıqca arxasınca nəyinsə sürütləndiyini gördük. Ürkmüş at bizə çatıb yanımızdan güllə kimi ötüb keçdi. Arxasınca sürütlədiyi daşlara çırpılmaqdan başı, bədəni parçalanmış ,əynində həmişə geyindiyi miləmil köynəyi qana bulaşmış Cəmil idi.
  Çobanlar ürkmüş atı obadan çox aralıda, ipi bir daşa ilişmiş vəziyyətdə tapdılar. Onların dediyinə görə, Cəmil atı gətirəndə onu uzaqdan görüblər. At qarşısına qəfil çıxan tülküdən hürkərək qaçmağa başlamışdı. Cəmil müvazinətini itirib yıxılıb, belinə doladığı ipi aça bilməyib.
  Cəmilin cansız, parçalanmış meyitini tapan çoban onu qolları üstündə obaya gətirəndə qadınların, uşaqların ah-naləsi dağları, daşları lərzəyə gətirdi.
   Cəmilin meyitini Səməd dayımgilin alaçıqlarının qarşına qoymuşdular. Anam məni ora getməyə qoymadı.
     Gözüm Qaragözü axtarırdı. Onu özündən çox istəyən dostunun ölümünə bais olan qatil atı görmək istəyirdim. O, Səməd dayıgilin alaçıqlarının arxasında, Cəmili sürütlədiyi ,qırılıb yarısı qalmış ip boynunda başını yerə əyib durmuşdu. Həmişə yerində sakit dayanmayan, oyur-oyur oynayan at fağır, yazıq görkəm almışdı. Qara gözlərindən yaş süzülürdü.
    Dərddən ağlını itirmiş Səməd dayını sakitləşdirə bilmirdilər. O, alaçıqdan əlində tüfəng çıxıb Qaragözə tərəf gələndə, yaşlı qadınlardan biri onun qarşısını kəsdi, yaylığını başından sıyırıb onun önünə atdı:
  – Yiyəsini öldürmüş at gec-tez özünü öldürür, bir günah da sən eləmə! Onun peşmançılığı özünə bəsdi!
Səməd dayı  tüfəngi yerə atıb Qaragözə yaxınlaşdı, düz onun qarşısında dayanıb  üzünə tüpürdü:
  – Tfu sənə! O yetim səni özündən çox istəyirdi, necə qıydın ona, namərd? Bacım onu mənə əmanət etmişdi,  indi onun üzünə necə baxacağam, səni görüm lənətə gələsən!
Qaragöz   günahını anlayırdı. O, insan kimi ağlayırdı, gözündən axan yaş dayanmırdı.
   Gecə Cəmilin daşlara çırpılmaqdan parçalanmış meyitini kəndə apardılar. Gülgəz xala neçə dəfə özünə qəsd etmək istəsə də, vaxtında duyuq düşüb qarşısını aldılar, amma Qaragözün intihar etməyinə heç kim mane ola bilmədi.
   Cəmil ölən günün səhəri Qaragöz yoxa çıxdı. Onun parçalanmış cəsədini yarğandan tapdılar. Qaragöz Cəmilin meyitinin tapıldığı qayadan uçmuşdu.